Figura Divina – God opnieuw verbeeld | Wessel Stoker

Een theologische kunstbeschouwing

29,50

Uitverkocht

Artikelnummer: 9789079578962 Categorieën: ,
Niet ingelogd? Maak snel uw gratis account en maak uw eigen boekbesprekingen.

Beoordelingen

Er zijn nog geen beoordelingen.

In het nieuws

Boekinformatie

ISBN 9789079578962
Aantal bladzijden 322
Afmetingen 237 x 170 x 24 mm
Afwerking Paperback / softback
Uitgever Vrije Uitgevers, De
Auteur Wessel Stoker (auteur)

Godsdienstfilosoof Wessel Stoker bekleedde de bijzondere leerstoel Esthetica aan de Vrije Universiteit. Van zijn hand verschenen onder meer: Is vragen naar zin, vragen naar God? (1993), Is geloven redelijk? (2004) en Kunst van hemel en aarde (2012).
Geïllustreerd Neen
Druk 1
Datum van uitgifte 27-06-2019
U kan een stukje van het boek hier downloaden of gewoon hieronder lezen.
WOORD VOORAF 11 INTRODUCTIE 13 1. Waar gaat het om? 13 2. Opzet van de studie 16 Deel I Is kunst, God of het beeld het probleem? 1. KUNST HET PROBLEEM? 21 1.1. Inleiding 21 1.2. Heilig portret en verhalend beeld 22 1.3. Hans Belting: kunst als probleem 23 1.3.1 De macht van het middeleeuwse cultusbeeld 24 1.3.2 Conflict met het kunstbeeld 28 Theologische beeldkritiek 28 Het nieuwe kunstbeeld 29 Een icoon is geen westers religieus schilderij 32 1.4. Het religieuze beeld in en na de Middeleeuwen 33 1.5. Hedendaagse kunstbegrip(pen) en het religieuze beeld 38 1.5.1 Het ‘Grote Verhaal’ van de kunst 39 De formalistisch-esthetische opvatting 40 Clive Bells formalisme als kunstreligie 42 1.5.2. Het ‘Grote Verhaal’ van de kunst verzwakt 43 Moderne kunst: medieval modern 46 1.5.3. Het functioneel-esthetische kunstbeeld 46 2. GOD HET PROBLEEM? 49 2.1. Inleiding 49 2.2. The Problem of God: een tentoonstelling in Düsseldorf (2015) 49 2.3. Jean-Luc Nancy: het einde van de christelijke kunst 52 2.3.1. Deconstructie van het christendom 53 Schepping als opening 55 Incarnatie: een zichzelf leeg maken 56 Verdwijning van goddelijke aanwezigheid 57 2.3.2. Het beeld presenteert zichzelf in zijn materialiteit 58 2.3.3. Pontormo’s Bezoek van Maria aan Elisabeth 60 2.4. Slotbeschouwing 62 Beeld als materialiteit en presentie 62 God het probleem? 63 3. HET BEELD HET PROBLEEM? 66 3.1. Inleiding 66 3.2. Beeldcrisis als crisis van het zichtbare 68 3.2.1. De tv-cultuur 68 3.2.2. Mens: beeld als imago 69 3.2.3. Schilderkunst: het ongeziene zichtbaar maken 70 Courbets realisme contra de crisis van het zichtbare 73 3.3. De icoon als alternatief voor de beeldcrisis 74 De onzichtbare blik en de icoon 76 3.4. Kunst en christendom 77 Het schilderij: glorie contra armoedekunst 78 Het godsbeeld: God persoonlijk en bovenpersoonlijk 80 Deel II Beelden van God in moderne en hedendaagse kunst 4. GOD IN BEELD 85 4.1. Is God uit te beelden? Mozes in Schönbergs opera 85 4.2. Het christendom en het beeld van God 87 4.2.1. Roebljovs Heilige Drie-eenheid 90 4.2.2. De Triniteit van Masaccio 93 4.2.3. God als paus of Jupiter 95 Een patstelling? 97 4.3. God in de schepping: Vincent van Gogh 99 4.3.1. De zaaier met ondergaande zon (juni 1888) 100 4.3.2. Sterrennacht boven de Rhône (sept. 1888) 103 De natuur tijdens Van Goghs ziekte 105 God verbeeld in zijn handelen 106 4.4. God abstract verbeeld: de Black Paintings van Ad Reinhardt 107 4.5. Slotbeschouwing 112 Twee tegenwerpingen 112 De uitleg van een kunstwerk 112 God verbeeld als thema of als motief 113 5. HET GELAAT VAN CHRISTUS 115 5.1. Inleiding 115 5.2. Een argument voor de echtheid van het Mandylion 115 De icoon het Mandylion 115 Lossky over het ‘niet door handen gemaakte’ Heilig Gelaat 116 5.3. Het ‘echte beeld’ ter discussie 117 Het Christusbeeld in het Nieuwe Testament 119 5.4. Hedendaagse verbeeldingen van het Heilig Gelaat 120 5.4.1. Alexej von Jawlensky: het Gelaat als verinnerlijkt meditatie-beeld 120 Jawlensky’s Gezichten 121 De synthese 122 De oervorm van het mystieke Gelaat 124 Jawlensky’s Gezichten en de oosters-orthodoxe icoon 126 5.4.2. Georges Rouault: Christus onder ons 127 De lijdende Christus in Miserere 129 De Christusopvatting à la Dostojewski 131 5.4.3 Lefteris Olympios: een politieke Veronica 132 5.5. Continuïteit of discontinuïteit in het Heilig Gelaat? 133 Horizonversmelting 133 Het Heilig Gelaat van Jawlensky, Rouault en Olympios 135 6. CHRISTUS ALS MENS VAN VLEES EN BLOED 137 6.1. Inleiding 137 6.2. Kerst als kosmisch gebeuren: Paul Thek 138 Die Krippe 139 Medieval modern 142 6.3. Daden van liefde en gerechtigheid: Rosemberg Sandoval 143 Baby Street en Dirt 143 Kunst en de (re)presentatie van geweld 145 6.4. Het kruis: vernedering en verhoging 146 6.4.1. Doeken van vlees en bloed: Marc Mulders 148 6.4.2. Een vergelijking met Paul Theks Technological Reliquaries . en Francis Bacons Crucifixion (1965) 149 Paul Thek, Technological Reliquaries 149 Francis Bacon, Crucifixion (1965) 151 6.4.3. Deconstructie van de schoonheid van het kruis: Marc Mulders 155 6.4.4. Kruisafneming: The Messenger van Lefteris Olympios 158 6.5. Slotbeschouwing 159 7. DE GEEST, TOEKOMST EN VOLTOOIING 161 7.1. Inleiding 161 Anselm Kiefer, Sende Deinen Geist aus (1974) 161 Opzet van dit hoofdstuk 162 7.2. Gijs Frieling: het Paasmysterie 163 7.3. Alfred Manessier: ‘Ode aan het Licht’ (de drie-ene God) 165 De Heilige Geest 166 Een verhalende Triniteit 167 Liturgische kunst 167 7.4. Graham Sutherland: Christus in heerlijkheid 168 Een vernieuwde beeldtaal 168 Lijden en macht 170 7.5. Marc Mulders: Het Laatste Oordeel 171 7.6. Marlene Dumas: Jesus Serene en de (toekomstige) gemeenschap van mensen 175 Kunst en werkelijkheid: realisme 176 Geconstrueerde representatie 177 Jesus Serene: een geconstrueerde representatie 178 Beeld en woord 181 7.7. Max Beckmann: een nieuwe hemel en aarde 182 7.8. Slotbeschouwing 183 AFBEELDINGEN 185 Deel III Kunst als vindplaats van God 8. RELIGIEUZE KUNST ALS SYMBOOL 231 8.1. Inleiding 231 8.2. Een vlek of een schilderij? 231 8.3. Religieuze kunst als symbool 233 8.4. De representatieve symboolopvatting 234 8.5. De presentatieve symboolopvatting 236 De werkelijkheid in aanleg sacramenteel 239 8.6. Representatie of presentie? 242 9. THEORIEËN OVER HET RELIGIEUZE BEELD 244 9.1. Inleiding 244 9.2. Icoon als reliek 245 Johannes van Damascus 247 Paul Moyaert 248 9.3. Icoon als persoonsrelatie 250 Theodorus van Stoudios 250 Is Wolterstorffs handelingstheorie een verheldering? 253 Jean-Luc Marion 254 9.4. Beeld als religieuze diepte: Paul Tillich 256 ‘Seculiere’ kunst en de moed om te zijn 258 De theorie in discussie 260 9.5. Intermezzo: het beeld als presentie 260 Gods presentie in het beeld: een open mogelijkheid 261 9.6. Interactie en disclosure 263 Het religieuze van het kunstwerk: hints 263 Disclosure 264 Hints en ‘vreemde onderscheiding’ 264 9.7. Tot besluit: religieuze kunst is heilige kunst 266 10. RELIGIEUZE KUNST: HET ESTHETISCHE EN HET MUSEUM 268 10.1. Inleiding 268 10.2. Het esthetische: kunst en het religieuze beeld 269 10.2.1. Schoonheid theologisch beschouwd 269 Schoonheid, het esthetische en kunst 271 10.2.2. De schone vorm in dienst van waarheid: Hans-Georg Gadamer 271 10.2.3. Esthetische begrippen: eenheid, complexiteit en intensiteit 276 10.3. Het museum als plaats van visuele vroomheid 279 Terughoudendheid tegenover de georganiseerde religie 280 Museum en kerk: meer openheid 281 Tentoonstellingen over religieuze kunst 282 Seeing Salvation 284 11. WAARTOE HET RELIGIEUZE BEELD? 286 11.1. Inleiding 286 11.2. Beeld en woord 287 Geen wezenlijk verschil tussen beeld en woord 288 Het eigene van het beeld in onderscheid van het woord 290 11.3. Omgang met het beeld 292 [ 10 ] 11.3.1. Dialoog 292 Een environment van Derk Thijs en Chris Brans 293 Het heilige en profane 294 11.3.2. Communicatie met God of Christus 296 Nicolaas van Cusa over het zien van God 296 11.3.3. Herinnering en onderricht 298 11.3.4. Profetisch protest 301 11.3.5. Dank en lof 303 Schoonheid in Henk Helmantels werk 304 Schoonheid als religieuze kunstervaring 305 Het schone en het kwaad 306 Het schone en het goede 307 11.4. De visuele praktijk als spel 307 BIBLIOGRAFIE 313 AFGEBEELDE KUNSTWERKEN 329 INDEX 339 FIGURA DIVINA SERIE 345